Η σύντομη απάντηση: όχι απαραίτητα. Οι παραπομπές βοηθούν όταν επιτρέπουν να ελέγξουμε το περιεχόμενο. Μια μακριά βιβλιογραφία δεν αρκεί αν οι πηγές είναι άσχετες με τον ισχυρισμό, λένε κάτι πιο περιορισμένο ή επαναλαμβάνουν όλες την ίδια αρχική έρευνα. Σημασία έχει η αντιστοίχιση της πρότασης με το κατάλληλο τεκμήριο.
Άνοιξε μια παραπομπή, όχι όλες μαζί
Ξεκίνα από τον σημαντικότερο ισχυρισμό του άρθρου. Εντόπισε την πηγή που τον συνοδεύει και δες αν μπορείς να βρεις το αντίστοιχο εύρημα. Αν το άρθρο γράφει «αποδείχθηκε», ενώ η πηγή περιγράφει μια αρχική ένδειξη ή μια ερώτηση για μελλοντική έρευνα, υπάρχει κενό ανάμεσα στα δύο κείμενα.
Κράτησε δίπλα σου τις δύο διατυπώσεις. Έτσι ελέγχεις την ακρίβεια της απόδοσης, αντί να βασίζεσαι στην εντύπωση που σου άφησε ο τίτλος.
Ένα υποθετικό παράδειγμα: ένα δημοσίευμα επικαλείται είκοσι συνδέσμους για μια «νέα μέθοδο». Οι δεκαοκτώ είναι ειδήσεις για την ίδια ανακοίνωση, ένας οδηγεί σε γενική σελίδα και μόνο ένας στην αρχική μελέτη. Η λίστα δεν αντιπροσωπεύει είκοσι ανεξάρτητες έρευνες. Για παρόμοιο λόγο, οι πολλές κοινοποιήσεις δεν ισοδυναμούν με πολλαπλή επιβεβαίωση.
Τέσσερα σημεία που κάνουν μια πηγή χρήσιμη
- Συνάφεια: απαντά στην ίδια ερώτηση ή χρησιμοποιείται επειδή περιέχει απλώς την ίδια λέξη;
- Ακρίβεια: το άρθρο διατηρεί τις επιφυλάξεις και το πραγματικό εύρος του ευρήματος;
- Πλαίσιο: εξηγείται σε ποιους και υπό ποιες συνθήκες έγινε η έρευνα;
- Επικαιρότητα: υπάρχει νεότερη έκδοση, διόρθωση ή σημαντική εξέλιξη που αλλάζει τη συζήτηση;
Μια παλιά πηγή δεν είναι αυτόματα άχρηστη. Μπορεί να εξηγεί μια βασική έννοια ή μια μέθοδο. Χρειάζεται όμως ιδιαίτερη προσοχή όταν παρουσιάζεται ως η τελευταία λέξη για ένα θέμα που εξελίσσεται. Η ημερομηνία είναι μέρος του ελέγχου, όχι μηχανικός κανόνας αποδοχής ή απόρριψης.
Μια ανασκόπηση δεν είναι απλώς μια μεγαλύτερη λίστα
Η Cochrane περιγράφει τις συστηματικές ανασκοπήσεις ως διαδικασία που ξεκινά από σαφές ερώτημα και καθορισμένα κριτήρια επιλογής και αξιολόγησης ερευνών. Η διαφορά από μια αυθαίρετη συλλογή συνδέσμων βρίσκεται στη μέθοδο. Μπορείς να διαβάσεις περισσότερα για τη συστηματική ανασκόπηση και τη μεμονωμένη μελέτη.
Αν δεν έχεις πρόσβαση στο πλήρες επιστημονικό κείμενο, αναζήτησε επίσημη περίληψη σε απλή γλώσσα και κράτησε σαφές τι δεν μπόρεσες να ελέγξεις. Δεν χρειάζεται να προσποιηθείς βεβαιότητα ούτε να καταλήξεις ότι όλα είναι εξίσου αβέβαια. Ο οδηγός για τους περιορισμούς μιας μελέτης βοηθά να βάζουμε τις σωστές ερωτήσεις.
Ο πρακτικός στόχος είναι να μπορείς να ακολουθήσεις τη διαδρομή από το συμπέρασμα προς την πηγή. Μια σύντομη, καθαρή και σχετική βιβλιογραφία κάνει αυτή τη διαδρομή ευκολότερη από μια μεγάλη λίστα χωρίς εξήγηση.
